Pożyczka – mechanizm czasowego przekazania komuś naszych środków do swobodnego korzystania. Pożyczkobiorca co do zasady posługuje się otrzymanymi środkami, jakby był ich właścicielem. Po terminie, na który udzielono pożyczki – powinna zostać zwrócona. Niby oczywiste, ale wejdźmy bardziej w szczegóły – co powinna zawierać umowa pożyczki i jak jest opodatkowana?
Czym jest umowa pożyczki i co może być jej przedmiotem?
Zgodnie z polskimi przepisami, przedmiotem pożyczki mogą być pieniądze lub tzw. rzeczy oznaczone co do gatunku (tj. niezindywidualizone rzeczy – przedmiotem pożyczki może być zboże, ale nie może być samochód marki X o numerze rejestracyjnym Y). Ponadto przedmiotem kodeksowej pożyczki nie mogą być m.in. prawa majątkowe (np.: kryptowaluty – o „pożyczaniu” kryptowalut pisałem tutaj).
Umowę pożyczki, której wartość przekracza 1.000 zł powinniśmy zawrzeć w formie pisemnej.
Co powinna zawierać umowa pożyczki?
W pierwszej kolejności, jak w zasadzie w każdej umowie, powinniśmy prawidłowo opisać strony umowy. Dzięki temu dokładnie wiemy, od kogo możemy żądać zwrotu naszej pożyczki.
W umowie należy również wskazać przedmiot umowy – co jest w jej ramach przekazywane między stronami (np.: określona ilość pieniędzy).
Strony umowy powinny również dokładnie określić wynagrodzenie z tytułu korzystania z przedmiotu pożyczki lub sposób jego obliczenia. W przypadku pożyczki, której przedmiotem są pieniądze, wynagrodzenie przybiera najczęściej formę odsetek.
Kluczowy w umowie pożyczki jest również termin zwrotu pożyczki – bez tego nie wiadomo, kiedy pożyczkobiorca powinien oddać przedmiot pożyczki.
W umowie można przewidzieć również dodatkowe postanowienia i klauzule, które będą (w miarę możliwości) zabezpieczały pożyczkodawcę przed nierzetelnym pożyczkobiorcą. Ewentualnie możliwe jest przewidzenie mechanizmów pozwalających na szybszą egzekucję zwrotu pożyczki.
Jak opodatkowana jest pożyczka?
Zawarcie umowy pożyczki skutkuje powstaniem obowiązków podatkowych zarówno po stronie pożyczkobiorcy, jak i pożyczkodawcy.
Jakie podatki zapłaci pożyczkobiorca?
Zacznijmy od opisania sytuacji pożyczkobiorcy. Pożyczkobiorca otrzymujący pożyczkę jest zobowiązany do zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych. W takiej sytuacji po stronie biorącego pożyczkę powstanie obowiązek podatkowy w kwocie odpowiadającej 0,5% wartości kapitału przekazanej pożyczki. Właściwym formularzem do zgłoszenia faktu otrzymania pożyczki i uregulowania podatku będzie formularz PCC-3.
Pożyczkodawca powinien uregulować podatek od czynności cywilnoprawnych w terminie 14 dni od dnia otrzymania pożyczki. Termin otrzymania pożyczki różnić się będzie w przypadku umów, w których z góry określono wartość pożyczki i umów posiadających jedynie górny limit pożyczki.
Ustalenie momentu powstania obowiązku podatkowego jest o tyle ważne, że po upływie terminu na zapłatę podatku pożyczkobiorcę będą obciążały odsetki.
A jakie podatki zapłaci pożyczkodawca?
Przekazanie kapitału pożyczki jest dla pożyczkodawcy neutralne podatkowo. Podobnie sytuacja wygląda z jego zwrotem. Jednak, jeśli strony określiły w umowie pożyczki wynagrodzenie należne pożyczkodawcy – to wynagrodzenie podlega opodatkowaniu.
W takim wypadku nasz pożyczkodawca zapłaci podatek dochodowy wg stawki wynoszącej 19%. Obliczając podstawę opodatkowania weźmiemy pod uwagę faktycznie otrzymane wynagrodzenie pożyczkodawcy.
Przykład. Pożyczkodawca przekazał pożyczkobiorcy pożyczkę w kwocie 10.000 zł z oprocentowaniem rocznym wynoszącym 10%. Po upływie roku pożyczkobiorca zwraca kapitał pożyczki (10.000 zł) oraz odsetki (1.000 zł). W takim wypadku pożyczkodawca będzie zobowiązany do zapłaty 190 zł podatku (1.000 x 19%).
W takim wypadku podatek rozliczamy rocznie – do 30 kwietnia kolejnego roku. Właściwy będzie tutaj PIT-38.
Podsumowanie
Pożyczając komuś środki pieniężne lub inne rzeczy warto w odpowiedni sposób skonstruować umowę. Braki umowy, jej nieprecyzyjność lub nieprawidłowość będą skutkowały utrudnieniem egzekucji zwrotu pożyczki. Z doświadczenia zawodowego wiem, że nie ma problemów z udzieleniem pożyczki – problem jest z jej zwrotem.
Ponadto zawarcie umowy pożyczki i jej przekazanie rodzi po stronie pożyczkobiorcy, ale również pożyczkodawcy, obowiązki podatkowe. Brak dostosowania się do tych obowiązków skutkować będzie powstaniem zaległości podatek i koniecznością zapłaty odsetek.
__________
Potrzebna pomoc w przygotowaniu umowy pożyczki lub jej rozliczeniu? Potrzebne wsparcie prawne dla biznesu?
Zapraszam do kontaktu z Kancelarią Radcy Prawnego i Doradcy Podatkowego we Wrocławiu. Kancelaria świadczy na rzecz swoich Klientów usługi prawne, podatkowe oraz bieżącą obsługę prawną.
Telefon/WhatsApp: 880 499 811
Email: michal@zasada-m.pl
Podstawa prawna:
- Art. 720 i n. kodeksu cywilnego,
- Art. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych,
- Art. 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych,
- Art. 7 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych,
- Art. 30a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Stan prawny na dzień 12 lipca 2025 r.
