W sytuacji, gdy nie znamy miejsc zamieszkania (przebywania) pozwanego lub ten postanowił nie odbierać korespondencji, możliwe jest wyznaczenie odpowiedniego kuratora. Kurator ten nie jest klasycznym kuratorem (w powszechnym tego słowa rozumieniu). Rolą takiego kuratora jest podjęcie czynności zmierzających do ustalenia aktualnego adresu tego pozwanego, jak również reprezentowanie jego interesów w postępowaniu sądowym.
Kuratora wyznacza się na wniosek powoda – często jest nim radca prawny lub adwokat.
Kurator dla nieznanego z miejsca zamieszkania
Zacznijmy pokrótce od tego kim jest kurator dla nieznanego z miejsca zamieszkania. Sąd powołuje kuratora dla nieznanego z miejsca zamieszkania na wniosek (najczęściej powoda) w sytuacji, gdy niemożliwe jest doręczenie pozwanemu pozwu. Taka sytuacja ma miejsce w momencie, gdy nie znamy adresu pozwanego, adres ten nie jest aktualny lub gdy po prostu pozwany stwierdził, że nie będzie odbierać korespondencji.
Często kuratorem dla nieznanego z miejsca pobytu jest wyznaczany radca prawny lub adwokat. Wynika to z faktu posiadania wiedzy prawniczej i doświadczenia procesowego. Rolą takiego radcy prawnego lub adwokata jest reprezentowanie interesów pozwanego. Dodatkową rolą kuratora jest podejmowanie czynności zmierzających do jego poszukiwania (i ustalenia aktualnego miejsca przebywania).
Często jednak nie jest to możliwe – zwłaszcza w przypadkach, gdy różne organy odmawiają udostępnienia informacji radcom prawnym czy adwokatom działającym jako kuratorzy.
Problem stosowania art. 132 k.p.c. do kuratora będącego radcą prawnym lub adwokatem
W związku z faktem, że sądy wyznaczają radców prawnych i adwokatów na kuratorów, pojawił się problem w ustaleniu, czy stosuje się do nich art. 132 k.p.c. Przepis ten nakłada obowiązek bezpośredniego kierowania korespondencji między profesjonalnymi pełnomocnikami (m.in. radcami i adwokatami). Nie budziło wątpliwości, że przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy po obu stronach mamy obecnych profesjonalnych pełnomocników – jednak w sytuacji, gdy działają oni jako pełnomocnicy, pojawiła się jednak wątpliwość, czy przepis ten znajduje zastosowanie również do radców i adwokatów działających jako kuratorzy.
Niestety praktyka sądów była dwojaka – niektórzy akceptowali pogląd, że radca prawny lub adwokat nie działają w sprawie jako pełnomocnik, zatem art. 132 k.p.c. nie znajdzie zastosowania. Pojawiały się jednak stanowiska, że przepis ten ma zastosowanie również do kuratora.
Stanowisko Sądu Najwyższego
Na kanwie ww. problemu została złożona skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego. Przedmiotem skargi była sprawa, w której kurator złożył co prawda odpowiedź na pozew, jednak pismo to zostało zwrócone. Powodem takiej decyzji był fakt, że kurator nie skierował pisma zgodnie z wytycznymi art. 132 k.p.c. Sąd wyższej instancji również uznał, że do kuratora znajdzie zastosowanie art. 132 k.p.c.
Jednakże Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, że radca prawny lub adwokat działający jako kurator, nie działa w sprawie jako pełnomocnik. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, sam fakt posiadania odpowiedniej wiedzy prawniczej, nie jest wystarczający do tego, aby nakładać na kuratora wyższe standardy. W orzeczeniu tym wskazano, że do kuratora nie stosuje się art. 132 k.p.c. – ma on zastosowanie wyłącznie, gdy klienta i radcę prawnego lub adwokata łączy stosunek pełnomocnika, którego brak w przypadku funkcjonowania jako kurator.
Nawet jeżeli adwokat, radca prawny lub rzecznik patentowy zostaje ustanowiony kuratorem osoby nieznanej z miejsca pobytu właśnie z powodu walorów jego wiedzy i doświadczenia związanego z wykonywaniem jednego z wymienionych zawodów, to i tak ma on wyłącznie status kuratora w postępowaniu, prawnie niepowiązany z przynależnością do określonej korporacji zawodowej. Wniosku tego nie podważa fakt, że wskazanie kandydatów na kuratora w praktyce nierzadko następuje za pośrednictwem odpowiedniego samorządu zawodowego.
Ostatecznie zatem, mimo niejednoznacznych wniosków płynących z wykładni językowej, racje systemowe oraz funkcjonalne wskazują, że art. 132 § 1 k.p.c. nie znajdował zastosowania do adwokata pełniącego funkcję kuratora procesowego pozwanej. W konsekwencji należało przyjąć, że unormowanie to zostało w sprawie błędnie zastosowane.
Podsumowanie
Wydaje się, że cytowane wyżej orzeczenie Sądu Najwyższego ujednolici podejście sądownictwa do obowiązku stosowania art. 132 k.p.c. przez kuratorów będących jednocześnie radcami prawnymi lub adwokatami. Nawet, gdyby okazało się, że dalej istnieć będą rozbieżności – orzeczenie to będzie stanowiło podstawę do kwestionowania decyzji sądu.
__________
Klient nie uregulował płatności? Rozważasz wszczęcie postępowania cywilnego?
Zapraszam do kontaktu z Kancelarią Radcy Prawnego i Doradcy Podatkowego we Wrocławiu. Kancelaria świadczy na rzecz swoich Klientów usługi prawne, podatkowe oraz bieżącą obsługę prawną.
Telefon/WhatsApp: 880 499 811
Email: michal@zasada-m.pl
Podstawa prawna:
- art. 132 kodeksu postępowania cywilnego,
- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2025 r. wydany za sygn. II CSKP 7/23,
Stan prawny na dzień 31 października 2025 r.
